Bayraktaki Ay ve Yıldızın anlamı nedir ? Neyi simgeler ?

Hilâl ve yıldız ya da ay ve yıldız; hilâl ve hilâlin açık ucunda yer alan bir yıldız şeklinden oluşan bu antik sembol neyi simgeler ? Kökeni neresidir ? Ay ve yıldız olan bayraklar genelde Akdeniz civarında, Orta Doğu ve Orta Asya’da yaygın şekilde kullanılan antik bir semboldür. Günümüzde çoğunlukla İslam ülkelerinin bayraklarında kullanılan bir sembol olduğu bilinmektedir.

Hilal ve yıldız figürü aynı zamanda Sümer ikonografisinin de en çok kullanılan öğelerinden biridir. Burada ki kullanımlarında ise Hilal, “Ay Tanrısı” nı (Sin) temsil etmektedir. Yıldız ise İştar veya Antik Roma mitolojisinde de bulunan Venüs’ü sembolize etmektedir. Aynı zamanda bu iki sembolle beraber Güneş diski olan Şamaş da kullanılmaktadır. Bir çok akademik çalışmada Sümer toplumu içerisinde “Hilal ve Yıldız” üçlü sembolün bir parçası olarak tanımlanır. Bu da Sin’in Ay’ı, İştar’ın Yıldızı ve Şamaş’ın Güneş’idir.

Ay ve yıldız sembolünün birlikte kullanımına ilk olarak antik İsrail Krallığı’nda rastlanılır. Burada MÖ 14. veya 13. yüzyılın sonlarında hüküm süren Moab veya Moabites tarafından kullanılmıştı. Moabites ismine mühürlerde sıkça rastlanılmıştır.

Daha sonraları Partlar tarafından da kullanılan ay yıldız sembolünün antik Mezopotamya medeniyetlerinde de sıkça kullanıldığı görülmektedir. Part kralları I. Mithridates (M.Ö.147), II.Orodes (M.Ö.58-38) ve IV.Phraates (M.Ö.38-2) tarafından basılan paralarda da bu semboller kullanılmıştır.

Ayrıca “Ay ve Yıldız” sembolleri Partlar tarafından kullanılmadan tam 2 millenium önce Mezopotamya devletleri ve Elam devleti tarafından da kullanılmıştı. Babil mitolojisinde Sin (zamanın babası ve Ay tanrısı), Şamaş (Güneş tanrısı ve yüce hakimi, yeryüzü ve cennetin yargıcı) ve İştar (yıldız tanrısı)’nı Babil kralının güçlerinin kaynakları olarak betimlemiştir.

bayraktaki-ay-ve-yildizin-anlami-nedir-neyi-simgeler-ilgincbirbilgi-1

Ay ve yıldız aynı zamanda Pontus Kralı VI. Mithridates’in bayrağının da sembolleridir. Bu kraliyet ambleminde ki “Ay” Zeus, Ahura mazda ve ay tanrısının soyundan geldiğine inanılan “Pharmacou” isimli Persli bir şahısı sembolize etmekteydi. Aynı zamanda “Ay ve Yıldız” tanrı Mitra’nın da sembolüydü. Bosphor Krallığında M.Ö. 5. yüzyıl ile M.S. 1. yüzyıl arasında da hem VI. Mithridates’in soyundan gelen krallardan hem de Mitra tanrısı kültüne olan inançtan dolayı bayrak ve krallık sembollerinde kullanılmıştır.

AY VE YILDIZIN HELENİSTİK ÇAĞ VE ROMA İMPARATORLUĞUNDA KULLANIMI

Geç Helenistik ve ilk Roma çağlarında ay ve yıldız sembolü genellikle Byzantium sikklerinde görülen bir semboldü. Örneğin M.S. 1. yüzyıl Byzantium paraları üzerinde Artemis başı yay ve okluğu Hilal ve yıldız motifleriyle beraber bulunmaktaydı. Ay ve yıldız sembollerinin dönemin inançlarında ki etkisi 1. Filip’in Byzantium’u yaptığı işgaller sırasında Ayın bulutlar arasında işgali yarıda bırakmaları ve İşgalden vazgeçmeleridir. Bunun üzerine Byzantiumlular Artemis (veya Hecate) lampadephoros (ışık getiren) heykeli inşa edebilmek için izin almışlardır. Bu hikaye I. Justinian döneminde yaşamış olan Miletli Hesychius’in çalışmalarından öğrenilmektedir. Bu hikayeler sözlük yazarı Suidas ve Photius tarafından korunmuş, hikayede Stephanos Byzantinos ve Eustathius tarafından yeniden anlatılmıştır.

ROMA İMPARATORU HADRİAN TARAFINDAN BASTIRILAN AY YILDIZLI PARALAR

Hecate’ye olan bağlılık Byzantium’lular tarafından önem verilen bir şeydi. Byzantium’lular Hecete’nin kendilerini koruduklarını düşünürlerdi bundan dolayı eski Byzantium surlarında “Ay ve Yıldız” sembolleri bulunurdu. II. Filip istilasından da bu şekilde korunduklarını düşünmekteydiler.

Hilal ve yıldız sembollerinin nasıl bir tanrıça sembolü olduğu belli değildir. Bizanslıar M.S. 4. yüzyıl olaylarından sonra şehrin amblemi olarak “Ay ve Yıldız” ı kabul etmelerine rağmen şehrin paralarında bu amblemin yer alması 1 yüzyıl sonra meydana gelmiştir. M.Ö. döneme ait Byzantium ve Kalkedon sikkelerinde Mitridates’in korumasında olduklarından Mitridates’in resmi ve Ay yıldız resmedilmektedir.

bayraktaki-ay-ve-yildizin-anlami-nedir-neyi-simgeler-ilgincbirbilgi-2

Geç Roma İmparatorluğu döneminde çeşitli yerel paralarda kullanılan semboller arasında en çok “Hilal ve Yıldız” sembolleri kullanılmaktaydı. Fakat imparatorluğun her yerinde daha çok Roma sikkeleri kullanılmaktaydı.

Ay ve yıldız sembolünün kullanımı sürpriz bir durum değildi. Hilal ve yıldızın genel diğer anlamı ise birleştirici olmasıydı. Panteondaki tanrılarla gök cisimlerini birleştiren bir özellik taşımaktaydı. Bunu da dışarıdaki yasalar ver yabancı devletlere karşı propaganda aracı olarak kullanılmaktaydı.

ORTA ASYA’DA KULLANILAN AY YILDIZLI PARALAR

Türki Kağanlıkların paralarında Ay ve yıldız ilk kez Taşkent yakınlarında bulunan M.S. 8. yüzyıl Göktürk paralarında görülmektedir. (Türklerde kültürel olarak etkileşimde bulundukları Sogdlar gibi bu sembolü kullanmaya başladılar. Ardından Ay ve yıldız Türkler arasında sık kullanılan bir sembol haline geldi.

OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA KULLANILAN AY YILDIZLI PARALAR

Genel teori Osmanlıların Ay ve yıldızı Konstantinopolis’i  aldıktan sonra kullanmaya başladıkları yönündedir. Ancak bunun kesinliğinden söz etmek güçtür. Bizans İmparatorluğu’nun ve Konstantinopolis’in yükselişinden sonra “Ay ve yıldızsembolü sık olmamakla beraber kullanılmıştır.

Ayrıca en önemli sorunlardan biri de Konstantinopolis’in Osmanlılar tarafından ele geçirildiğinde şehrin sembolünün ne olduğuydu. Dönem paralarıyla ilgili bir araştırma bin yıl boyunca bölgede hüküm süren Hıristiyan liderlerin kullandığı amblemleri; dört farklı haç, çift başlı kartal ve “Ay yıldız” amblemleri Doğu İmparatorlarını temsil etmekteydi. Bunların içinde hem imparatorluğu temsil eden hem de Hıristiyanlığa vurgu yapmayan amblemlerden Hilal ve yıldız paralar için uygun bulunmuş ve Osmanlılar tarafından da kullanılmıştır.

Bununla birlikte sikkeler tek delil ve kaynaklar değildir. Ay ve yıldız sembolü Osmanlılar tarafından feth edilmeden önce Mora’da, İslamla ya da Osmanlılarla hiçbir alakası olmadığı halde kullanılmıştır. Mora’da ki en 1300 yıllarında inşa edilmiş eski kiliselerden birinde Aziz Yuhanna Chrysostom’un elinde, üzerinde Hilal ve yıldız olan bir kalkan tutarken tasvir edilmiştir.

bayraktaki-ay-ve-yildizin-anlami-nedir-neyi-simgeler-ilgincbirbilgi-3

1453 yılında Konstantinopolis şehri yükselmekte olan Osmanlı İmparatorluğu’na dahil olmuştu. Şehrin Eski sembollerinden olan “Haç” ve “Çift Başlı Kartal” sembollerinin şehir düştüğünden bir değeri kalmamıştı. III. İvan çift başlı kartal sembolünü Bizans İmparatorluğu’nun mirasçısı olduğu gerekçesiyle Rusya Devleti’nin sembolü olarak kullanmaya başlamıştır. Bilindiği üzere pagan uygulamaları ve sembolleri Bizans İmparatorluğunda, I. Theodosius iktidarından sonra yasadışı kabul edilmiş ve giderek insanlar bu uygulamalardan uzaklaşmıştı. Julianus pagan uygulamaları yeniden sosyal hayata dahil etmeye çalışsa da başarısız oldu.Ancak bazı pagan sembolleri resmi alanda da kullanılmaya devam etti.

Osmanlı İmparatorluğu, Konstantinopolis’in fethinden sonra bir çok Bizans sembolünü kullanmıştır. Özellikle 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında bu sembolleri bir çok alanda uygulamaya koymuştur. Bu konuda 1908 yılında William Ridgeway tarafından bir araştırma yapılmıştır. Bu araştırmada Araplar ve diğer müslüman toplumlar tarafından benimsenen bu sembolü Hz. Muhammed’in nişanı konumu taşındığını ve Osmanlı devletice kullanıldığını iddia etmektedir. Hz. Muhammed’in ölümünden 12 yıl sonra ele geçen topraklarda özellikle Mezopotamya ve İran topraklarında kullanılan bir sembol olduğundan kısa sürede kabul görmüştü.

Gerçek şu ki Ay ve yıldız Osmanlılar tarafından kullanılmadan önce İslamla ilişkilendirilmemişti. Bunu kanıtı ise Haçlılar döneminde de Rozetler ve bazı Bizans imparatorlarının sikkeleri üzerinde bulunmasıdır.

Türk araştırmacılar bu sembolün Bizans İmparatorluğundan devralındığı konusunda şüpheci olmuşlardır. Bun konudaki yazılardan biride Mehmet Fuat Köprülü tarafından hazırlanmıştır ;

Bu açık, ancak, kökeni ne olursa olsun, bu semboller Asya’nın çeşitli yerlerinde ki Türk devletlerinde kullanılmıştır. Bundan dolayı hiçbir sebeple Bu sembolün Bizans’tan Osmanlıya devredildiğini söyleyemeyiz.

bayraktaki-ay-ve-yildizin-anlami-nedir-neyi-simgeler-ilgincbirbilgi-4

Dengeleyici bir görüşte Franz Babinger tarafından ortaya konulmuştur ;

Mümkün olsa da kesin olmamakla birlikte II. Mehmed fetihle birlikte şehrin sembolü olarak “Ay ve Yıldız” ı devralmıştır. Orhan Gazi döneminde kullanılan kan kırmızı bayrak üzerine sadece ay (hilal) figürü bu sembolün daha öncede Osmanlılar tarafından kullanıldığını göstermekteydi. Fakat Bizans ve Sasani sikklerinde ve sembollerinde kullanılan yıldızın eksikliği konusu düşünülürse. Mehmed’in bayrağı bir yenilik olarak düşünülebilinir. Asya’da ki göçebe Türk boyları ise genellikle yarım ay sembolünü kullanmış “Hilal ve Yıldız” birlikte sadece son dönemlerde rastlanmıştır. Şehrin feth edilmesi eski Türk ve Bizans sembollerinin birleştirilmesi için güzel bir sebep olmuştur.

Sonuç olarak Hıristiyan göçmenler, Müslüman toplum, Yunan nüfusu ve Türk toplumuna uygun bir sembol bulunmuş ve Bizans İmparatorluk mirasına da sahip çıkılmıştı.

AY VE YILDIZIN ÇAĞDAŞ KULLANIMI / AY VE YILDIZ OLAN BAYRAKLAR

Müslüman çoğunluğun yaşadığı ülkelerde Cezayir, Tunus, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Komorlar, Moritanya, Malezya, Pakistan, Maldivler, Azerbaycan, Özbekistan, Türkmenistan Çin Halk Cumhuriyeti’nin eyaleti olan Doğu Türkistan ve bu ülkelerin esinlendiği ve 1844’den beri kullanılan Türkiye bayrağı.

TÜRK BAYRAĞINDAKİ AY YILDIZ NEYİ SİMGELER ?

Kırmızı zemin üzerine beyaz hilal ve yıldız konarak oluşturulan Türk bayrağı ilk kez Osmanlı Devleti tarafından 1844 yılında kabul edilmiştir. Bayrak, 29 Mayıs 1936’da 2994 Sayılı Türk Bayrağı Kanunu ile şekillendirilmiş ve Türkiye’nin ulusal bayrağı olarak kabul edilmiştir. 22 Eylül 1983’te 2893 Sayılı Türk Bayrağı Kanunu ile bayrak ölçütleri belirlenmiş ve bayrak son halini almıştır.

Efsaneye göre bayraktaki kırmızı renk kan kırmızısıdır ve şehitlerin dökülen kanlarını temsil eder. Geceyarısı bu kanların üzerine yansıyan hilal biçimindeki ay ve bir yıldızla beraber Türk Bayrağının görüntüsü oluşur.

TÜRK BAYRAĞININ KULLANIMI

bayraktaki-ay-ve-yildizin-anlami-nedir-neyi-simgeler-ilgincbirbilgi-5

Türkiye Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun, 25 Ocak 1985 tarih ve 85/9034 nolu “Türk Bayrağı Tüzüğü” kararının 4. maddesinde, bayrağın boyutları belirlenmiştir.

Kanuna göre, Türk Bayrağı, yırtık, sökük, yamalı, delik, kirli, soluk, buruşuk veya layık olduğu manevi değeri zedeleyecek herhangi bir şekilde kullanılamaz. Resmî yemin törenleri dışında her ne maksatla olursa olsun, masalara, kürsülere örtü olarak serilemez. Oturulan veya ayakla basılan yerlere konulamaz. Bu yerlere ve benzeri eşyaya Bayrağın şekli yapılamaz. Elbise veya üniforma şeklinde giyilemez. Hiçbir siyasi parti, teşekkül, dernek, vakıf ve tüzükte belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları dışında kalan kurum ve kuruluşun amblem, flama, sembol ve benzerlerinin ön veya arka yüzünde esas veya fon teşkil edecek şekilde kullanılamaz. Türk Bayrağına sözle, yazı veya hareketle veya herhangi bir şekilde hakaret edilemez, saygısızlıkta bulunulamaz. Bayrak yırtılamaz, yakılamaz, yere atılamaz, gerekli özen gösterilmeden kullanılamaz.

Önceki yazımız Kastamonuspor hakkında ilginç bilgiler vermektedir.

  

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>