Dünyada keşfedilen en büyük meteor çarpma izleri

Uzayda, Dünya dışında oldukça fazla gezegen ve uzay cismi bulunmaktadır. Bu uzay cisimleri ve gezegenlerin bir kısmı, Dünya’yı doğrudan etkilemektedir. Dünya’yı doğrudan etkileyen uzay cisimlerinin en önemlilerinden biri ise, göktaşı ya da diğer bir adıyla meteor’dur.

Eldeki jeolojik bulgulara göre bundan yaklaşık 3,8 milyar yıl öncesine dek Dünya ağır bir meteorit bombardımanına maruz kaldı. Dünyanın evriminde bu çarpmaların hiç şüphesiz çok önemli etkileri de oldu. Yerkabuğunda kısa süreli kararsızlıklar, volkanik faaliyetlerdeki artış ve bunun dolaylı bir sonucu atmosferik gaz bileşimlerindeki değişimler gibi… Ama hepsi bir yana, çapı birkaç on kilometreleri bulan bu koca kütleler yerkabuğuna çarptıkları anda genişliği birkaç yüz kilometreleri bulan dev kraterlere yol açtılar.

Peki 3,8 milyar yıl önce bu bombardıman bitti mi ? Hayır. Daha seyrek olmak üzere bu doğa olayı devam etti. Bunlardan bir tanesi, meşhur olanlardan, 65 milyon yıl önce dünyaya çarptı ve muhtemelen dinozorları (kuşlar hariç) yeryüzünden sonsuza kadar sildi. Bir başkası bundan 1,85 milyar yıl önce bugünkü Kanada’nın Ontario bölgesine çarptı ve devasa bir krater oluşturdu.

Bugün dünya yüzeyine baktığımızda bu çarpma kraterlerinden bazılarını çok kolay tespit edebilirken bazılarını, hatta büyük olan bazılarını, bulmakta zorlanabiliyoruz. Bunun sebebi dünyanın dinamik bir gezegen olması. Kıta kaymaları, volkanik faaliyetler gibi “dünyanın içi” ile ilgili süreçler, ayrıca akarsular, rüzgarlar, buzullar gibi “dünyanın dışı” nı ilgilendiren süreçler çarpma kraterlerini aşındırarak, doldurarak tespit edilmelerini zorlaştırmakta.

Bir çarpma kraterinin belirginliği çarpmanın zamanına, meteoritin boyutlarına, çarpma bölgesine ve çarpma bölgesindeki jeolojik süreçlerin aktifliğine bağlı olarak değişiklik gösteriyor. Bugün pek çok çarpma kraterini keşfetmiş bulunuyoruz. Bunlardan en büyüğü Avustralya’da bulunmaktadır.

DÜNYADA KEŞFEDİLEN EN BÜYÜK METEOR ÇARPMA İZLERİ

Dünyada en son keşfedilen, en büyük meteor çarpma izi Avustralya’da bulunmaktadır. Bu göktaşı çarpma bölgesi yer altında 400 kilometre genişliğinde bir alanı kaplamaktadır. Bu büyük ize milyonlarca yıl önce, çok sayıda nükleer bombanın aynı anda infilakıyla eşdeğer büyüklükte bir patlamaya sebep olmuş olabilecek, 10 kilometre çapındaki bir göktaşının neden olduğu düşünülüyor.

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-1

Avustralya Ulusal Üniversitesi’nden Andrew Glikson önderliğindeki araştırma ekibinin bulgularına göre, yerin 2 kilometre altında kalıntılarına ulaşılan dev göktaşı, 300 milyon yıl önce veya daha eski bir tarihte Dünya’ya çarptı. Yeryüzüne ulaşmadan önce de iki parçaya ayrıldı. Glikson ve ekibi, kıtanın ortasında geniş bir alana yayılan yer altı “yaralarının” büyük bir göktaşından geriye kalan izler olduğunu fark etti.

Yer altındaki iki ana yaraya 5 yıl önce bir jeotermal araştırması için yapılan kazılar sırasında rastlandı. Araştırmanın başlarında Dünya’daki 3. büyük kraterin bulunduğu sanılsa da kazılar devam ettikçe izlerin daha da geniş bir alana yayıldığı ortaya çıktı.

Çarpmanın Dünya’ya çok büyük bir etkisi olduğunu söyleyen Andrew Glikson, basına “Yeryüzündeki birçok canlı türü yok olmuş olmalı. Ancak bu bir gizem, hangi türler olduğunu bulamayız. Çarpmanın 300 milyon yıldan daha eski olabileceğine dair şüphelerim de var” açıklamasını yaptı.

Bilim insanlarına göre bu keşif, göktaşı çarpmalarının Dünуa’nın ȿekillenmesinde düȿünüldüğünden daha önemli bir rol oуnadığını gösteriyor. Günümüzden 66 milyon yıl önce yer kürede yaşayan dinozorların bir göktaşı çarpması sonucu yok olduklarına inanılıyor. Araştırma sonuçları jeoloji dergisi Tectonophysics’te yayınlandı.

East Warburton’da 400 kilometre genişliğindeki bu krater, kendisinden önce Dünyanın en büyük krateri unvanını taşıyan Vredefort Kubbesi’ni açık ara geride bıraktı. Güney Afrika’da yer alan ve 2 milyar yıllık yaşıyla en eski krateri temsil eden Vredefort’un genişliği ise 160 kilometre.

İkinci sırada ise Kretase-Tersiyer yok oluşunu tetiklediğine inanılan meteorun izini taşıyan 150 kilometrelik Chicxulub krateri yer alıyor. Patlama, Kretase dönemini sona erdirmiş ve dinozorlarla beraber tüm hayvan ve bitki türlerinin 3’te 2’sini yok etmişti.

Üçüncü (artık dördüncü) sırada ise Kanada’da yer alan 130 kilometrelik Sudbury krateri yer alıyor. Kayalardan yapılma asteroidlere kıyasla, buzul bir kuyrukluyıldızın çarpmasıyla oluşan krater, 1,8 milyar yıl önce Dünya’ya çarptı ve geride altın, çinko, bakır, nikel ve paladyum dahil birçok değerli maden bıraktı.

Devasa kratere kıyasla çok ufak ama yine öldürücü olan bir diğer patlamaya ait krater ise, Kanada’da izlerine ilk olarak 2009 yılında ulaşılan ve 2014 yılında tamamen keşfedilen bir kraterdir. 8 kilometre çapındaki krateri ortaya çıkaran meteor, modern günümüzde düşseydi 200 kilometre ötesindeki Calgary kentini tamamen yok edecekti.

KÜÇÜKTEN BÜYÜĞE DOĞRU DÜNYADA KEŞFEDİLEN DİĞER METEOR ÇARPMA İZLERİ

Barringer Krateri, Arizona, Amerika Birleşik Devletleri

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-2

Bundan tam 49.000 yıl önce yaklaşık 300.000 ton ağırlığında, 45 metre genişliğinde büyük bir nikel-demir göktaşı 65.000 km/saat hızla dünyaya çarpıyor ve şu an Arizona-Amerika sınırları içerisinde bulunan Barringer Kraterini oluşturuyor. Patlamanın şiddeti tam 20 milyon TNT’ye eşit. Dünya üzerinde bulunan bozulmadan korunmuş en iyi krater. Kraterin çapı 1,2 km, derinliği tam 175 metre. 1902 yılında adını aldığı bir maden mühendisi olan Daniel Barringer tarafından bulunmuştur.

Bosumtwi Krateri, Gana

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-3

Gana’nın Kumasi bölgesinin 30 km güneydoğusunda bulunan Bosumtwi Krater Gölü, ülkenin tek doğal gölü. Krater bundan 1,3 milyon yıl önce oluşmuş. Kraterin çapı tam 10,5 km. Zamanla krater suyla dolmuş ve bugünkü gölü oluşturmuş. Etrafı sık yağmur ormanlarıyla kaplı. Ashanti (Gana’nın güneyinde yaşayan etnik bir grup) insanları bu gölün kutsal olduğunu düşünüyor. Onlara göre ölü ruhlar krater gölüne gelip tanrı Twi’ye burada veda ediyorlar.

Deep Bay Krateri, Kanada

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-4

Kanada’da bulunan Reindeer Gölü’nün güney batısında yer alır. Deep Bay (derin koy) dikkat çekici şekilde yuvarlak, çok derin ve nadiren sığlık alana sahip. 8 km çapında olan göl bundan 100 milyon yıl öncesinde oluşmuş.

Aorounga Krateri, Çad, Afrika

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-5

Aorounga Krateri, Çad’ın kuzeyinde Sahara Çölü bölgesinde bundan 300 milyon yıl önce, yaklaşık 1,6 km çapında bir göktaşının dünyaya çarpmasıyla oluşmuş. Tahminlere göre bu çaptaki bir çarpma 1 milyon yılda bir oluyor.

Krater 17 km genişliğinde, etrafındaki iki halkayla birlikte bu genişlik 36 km’ye çıkıyor. Eğer hipotezlere bakacak olursak, bu halkaların zincirleme çarpmaların etkisiyle oluştukları varsayılıyor.

Gosses Bluff Krateri, Avustralya

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-6

Günümüzden yaklaşık 142 milyon yıl önce, 22 km çapındaki büyük bir asteroid yada kuyruklu yıldız, 40 km/saat hızla Avustralya’nın merkezine çarpıyor ve 22.000 mega tonluk TNT’ye eşit muazzam bir enerji ortaya çıkarıyor. Dünyanın en önemli krater oluşumlarından biri olan Gosses Bluff bu şekilde oluşuyor. Ölçüleri ise gerçekten inanılmaz; 24 km çapında ve 5 km derinliğinde.

Mistastin Krater Gölü, Kanada

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-7

Kanada Labrador’da bulunan Mistastin Krater Gölü bundan 38 milyon yıl önce oluşmuş. Çapı 28 km. Gölün tam ortasında çarpışmadan sonra oluştuğu varsayılan kavisli bir ada bulunmaktadır.

Clearwater Krater Gölleri, Kanada

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-8

Kanada’nın Quebec bölgesinde bundan 290 milyon yıl önce iki asteroidin aynı anda çarpması sonucu oluşmuş iki dairesel krater gölü bulunuyor. Bunlardan daha geniş olanı “West Clearwater Gölü” 32 km çapa, daha küçük olan “East Clearwater Gölü” ise 22 km çapa sahip. Göllerin içinde irili ufaklı çok sayda adanın olması turistleri çeken bir etken. Ayrıca göller sularının temizliği ile de ünlü.

Kara-Kul Krateri, Tacikistan

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-9

Deniz seviyesinden 3.900 metre yükseklikte bulunan Kara-Kul aynı zamanda Qarokul olarak da bilinir. 25 km genişliğindeki göl Tacikistan’ın Pamir Dağları’nda Çin sınırına yakın yerde bulunur. Göl, 45 km genişliğindeki çöküntünün tam ortasında yer alır. Çöküntü bundan 5 milyon yıl önce bir göktaşının çarpmasıyla oluşmuş. Yakın zamanda uydu görüntüleri yardımıyla bulunan bir kraterdir.

Manicouagan Krateri, Kanada

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-10

Manicouagan Krateri ya da diğer ismiyle Qubec’in Gözü, Kanada Quebec’in merkezinde bulunan halka şeklinde bir göldür. 212 milyon yıl önce 5 km genişliğinde bir göktaşının çarpmasıyla oluştuğu sanılmaktadır. Bu çarpma sonucu 100 km genişliğinde muazzam bir delik oluşur. Zamanla buzul ve aşınmaların etkisiyle bugünkü halini almıştır.

Chicxulub Krateri, Meksika

dunyada-kesfedilen-en-buyuk-meteor-carpma-izleri-ilgincbirbilgi-11

Meksika’nın Yucatan yarımadasının altında bulunur. Chicxulub (maya dilinde şeytanın kuyruğu anlamına gelmektedir) köyünün hemen yakınında bulunan bu devasa antik krater 170 km çapa sahip. Çarpışma bundan 65 milyon yıl önce, küçük bir şehir büyüklüğünde göktaşı yada kuyruklu yıldızın çarpmasıyla (enerjisi 100 teraton TNT’ye eşit) oluşmuş. Çarpmanın etkisiyle dünya yüzeyinde yıkıcı mega tsunamiler, depremler ve volkanik patlamalar meydana gelmiş.

Yaygın bir teoriye göre, Chicxulub çarpışması global bir ateş fırtınasına veya uzun süreli yeryüzü sıcaklığının (greenhouse effect) artmasına neden olmuş, bu da dinazor neslinin yok olmasına sebep olmuştur.

Önceki yazımız Et yiyen bitkiler hakkında ilginç bilgiler vermektedir.

  

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>