Dünyanın ilk yerleşim yeri neresidir ?

Dünyanın ilk yerleşim yeri, yani Dünyadaki ilk şehir Konya Çumra’da bulunan Çatalhöyük’tür.

Çatalhöyük, günümüz Konya Şehri’nin 52 km. güneydoğusunda, Hasandağı’nın yaklaşık olarak 136 kilometre uzağında, Çumra İlçesi’nin 11 km. kuzeyinde, Konya Ovası’na hakim buğdaylık arazide bulunmaktadır.

İnsanlık tarihinin ilk yerleşim yeri olarak kabul edilen Çatalhöyük aynı zamanda, Orta Anadolu’da, M.Ö. 7500 yıllarına dayanan, muhtemelen bugüne kadar bulunmuş en eski ve en gelişmiş Neolitik ve Kalkolitik Çağ yerleşim merkezidir.

Dünyanın en eski şehri olan Çatalhöyük, Doğu ve batı yönlerinde yan yana iki höyükten oluşmaktadır. Doğudaki Çatalhöyük (Doğu) olarak adlandırılan yerleşme Neolitik Çağ’da, Çatalhöyük (Batı) olarak adlandırılan batıdaki höyük ise Kalkolitik Çağ’da iskan görmüştür.

Höyükler kabaca 2 bin yıl kesintisiz iskan edilmiştir. Özellikle Neolitik yerleşimin genişliği, barındırdığı nüfusu, oluşturduğu güçlü sanat ve kültür geleneği ile son derece dikkat çekicidir. Yerleşimde 8 bin üzerinde insan yaşadığı kabul edilmektedir. Çatalhöyük’ün diğer Neolitik yerleşimlerden temel farkı, bir köy yerleşmesini aşıp kentleşme evresini yaşamakta olmasıdır. Dünyanın en eski yerleşim yeri olan bu yerleşimin sakinleri, ilk tarımcı topluluklardan biridir. Bu özelliklerinin bir sonucu olarak 2009 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne önerilmiştir. UNESCO tarafından 2012 yılında Dünya Miras Listesi’ne dahil edilmesine karar verilmiştir.

dunyanin-ilk-yerlesim-yeri-neresidir-ilgincbirbilgi-1

Doğu Höyük 1958 yılında James Mellaart tarafından keşfedilmiş, ilk kazıları 1961-1963 ve 1965 yıllarında yapılmıştır. 1993’te yeniden başlayan ve günümüze kadar devam eden kazılar Cambridge Üniversitesi’nden Ian Hodder tarafından yönetilmektedir.

Doğu yerleşimini, en son Cilalı Taş Devri sırasında ovadan 20 metre yüksekliğe kadar ulaşan bir yerleşim birimi oluşturmaktadır. Ayrıca, batıya doğru da ufak bir yerleşim birimi ve birkaç yüz metre doğuya doğru da bir Bizans yerleşimi bulunmaktadır.

Tarih öncesi yerleşim birimleri Tunç Çağı’ndan önce terk edilmiştir. Bir zamanlar iki yerleşim birimi arasında Çarşamba Nehri’nin bir kanalı akmaktadır, ve yerleşim birimleri, ilk tarım zamanlarında elverişli sayılabilecek alüvyonlu toprak üzerine kurulmuştur.

TABAKALANMA

Çatalhöyük (Doğu)

Kazı çalışmalarında MÖ. 7400 – 6200 yılları arasına tarihlenen 18 neolitik yerleşim katmanı açığa çıkarılmıştır. Romen rakamlarıyla gösterilen bu katmanlardan XII – VIII katmanlar Erken Neolitik’in (MÖ 6500 – 6000) ilk evresine tarihlenmektedir. Erken Neolitik’in ikinci evresi ise VI. katman sonrasıdır.

Çatalhöyük (Batı)

dunyanin-ilk-yerlesim-yeri-neresidir-ilgincbirbilgi-2

İlk kazı yılında tepede ve güney yamaçta gerçekleştirilen açmalarda elde edilen çanak çömlek buluntularına dayanılarak Höyük’teki yerleşmenin, iki evreli Erken Kalkolitik Çağ yerleşmesi olduğu ileri sürülmüştür. Mellaart tarafından Erken Kalkolitik I’e tarihlenen mal grubu Batı Çatalhöyük malı olarak adlandırılır. Erken Kalkolitik II mal grubu ise öncekinden kaynaklanıp Can Hasan 1’in 2B tabakası ile ilişkili daha geç bir yerleşme tarafından üretilmiş görünmektedir. Doğu Höyük’te kazı çalışmaları devam ederken Batı Höyük’te başlanılan yüzey toplamalarında Bizans Dönemi ve Helenistik Dönem çanak çömleği toplanmıştır. 1994 yılında yapılan yüzey taramalarında da Binzas Dönemi’ne ait mezar çukurları ortaya çıkarılmıştır.

Doğu Höyük’teki Kalkolitik Çağ tabakaları MÖ 6200 – 5200 yılları arasına tarihlenmektedir.

Önceki yazımız Evrendeki yıldızların mı yoksa Dünyadaki kum taneciklerinin mi daha fazla olduğu hakkında ilginç bilgiler vermektedir.